Ailelerin yetiştirme şekli ne kadar kuvvetli yahut sağlıklı olursa olsun, gençlerin karakteri artık çevresel etkenlerden daha fazla etkileniyor. Aile bağları güçlenmedikçe de gençler, etrafın tesirlerinden kolay manipüle oluyorlar. Psikolog Kerem Gümüş, süreci Ensonhaber’e kıymetlendirdi.
SINIRLARI ÇİZİLMEMİŞ BİR İÇ DÜNYA İLE KARŞI KARŞIYAYIZ
Gençlik açısından tabloyu dört başlıkta okumak gerektiğine değinen Psikolog Kerem Gümüş, şöyle ayrıntılandırıyor;
“Duygusal kopuş, şiddetin olağanlaşması, meşguliyetsizlik ve mana kaybı. Genç, anlaşılmadığını düşündükçe içine kapanır; şiddeti sık sık gördükçe onu hayatın olağan bir diliymiş üzere öğrenir. Fark edilmek ve görünür olmak için birçok şey yapar. Hayatın manasına dair tutunacak bir yer bulamadıkça yaşadığı acıyı taşıyamaz. Halbuki yaşamak için güçlü manaları olan insanların acıyı yaşama ve acıyla başa çıkma güçleri yüksektir. Ve en değerlisi meşguliyet. Uğraşabilecekleri, vakit geçirebilecekleri güçlü uğraşları olan gençlerin ruhsal sağlamlığı yüksek olur. Bugün ise boşluk, cümbüş ve atraksiyon arayışına itiyor.
Bu olayı yorumlarken ise çok kritik bir ayrımı net koymak gerekir; şiddet eğilimli olmak, şiddete meyil göstermek, öfke denetimi sorunu yaşamak ve katil psikolojisi birebir şey değildir. Bunları birbirine karıştırdığımızda hem yanlış teşhis koyarız hem de yanlış müdahale ederiz. Şiddet eğilimi, bireyin sorun çözmede vakit zaman sert reaksiyonlara başvurabilmesidir. Şiddete meyil, bu eğilimin daha sık ve daha kolay tetiklenir hâle gelmesidir. Öfke denetim sorunu, kişinin hissini düzenleyememesiyle ilgilidir; burada emel ziyan vermek değil, ağır histen kurtulmaktır.”
Katil psikolojisi denilen yapının farklı olduğunun altını çizen Gümüş, “Burada öfke artık yalnızca bir his değildir; anlamlandırılmış, beslenmiş ve taraf verilmiş bir yıkıcılığa dönüşmüştür. Kişi, zihninde bir hesaplaşma kurar. Bu yüzden bu başlıkları farklı başka pahalandırmak zorundayız; aksi hâlde riskli bir genci ya gereğinden fazla damgalar ya da olması gerekenden geç fark ederiz” diyor.
BAŞARIYA ODAKLANIRKEN ISKALADIĞIMIZ KIRILGANLIK
Gençlerin şiddete yönelmesindeki temel ihmalleri Psikolog Kerem Gümüş, şu iki başlık altında özetliyor;
“Biz çocuklara başarıyı öğrettik fakat hayal kırıklığını öğretmedik. Güçlü görünmeyi öğrettik lakin kırılmış olabilmenin incinmiş olabilmenin de güçlülüğün bir modülü olduğunu öğretmedik. Öfkelendiğinde susturduk, üzüldüğünde “abartma” dedik. Yani duyguyu yönetmeyi değil, bastırmayı öğrettik. Bastırılan his kaybolmaz; biriktikçe birikir ve bir gün taşar. Meğer hisler yaşanmak içindir. Yaşanmamış hisler birçok ruhsal semptom doğurur.
Diğer yandan hudut meselesi… Sınırsızlık birden fazla vakit özgürlük üzere sunuluyor lakin çocuk için hudut, bir güvenlik çerçevesidir. Hududun olmadığı yerde çocuk neyi yapıp neyi yapamayacağını öğrenemez; dürtülerini düzenleyemez. Bu da bilhassa öfke kelam konusu olduğunda önemli bir risk doğurur. Zira hudut, öfkenin tarafını belirler; hudut yoksa öfke istikametsiz kalır ve tarafsız öfke en tehlikeli olandır.
Şunu net bir halde söyleyebilirim ki şiddet bir anda ortaya çıkmaz. Şiddet; çocukların görülmemiş ve fark edilmemiş davranışlarının, zaten geçer, çocuktur o biçiminde yanlış olan yorumların ve yorumlardan kaynaklı ertelenen müdahalelerin ve en değerlisi kurulmamış bağların sonucudur. İçe kapanmalar, değersizlik sözleri, ani davranış değişimleri, vefat temalı söylemler… Bunların her biri aslında “beni fark et” diyen işaretlerdir. Fakat birçok vakit “ergenliktir geçer” diyerek bu davetler aileler, okul yahut etraf tarafından duyulmuyor.”
Uzmanlık alanı ergenler olan Gümüş, misal çok çocuk tanımış biri olarak; “Bu çocuklar birçok vakit ölmek istemiyor; yaşadıkları ağır duygusal yıkımı kaldıramadıkları için hayatlarını bu halde devam ettirmek istemiyorlar. Yaşadıkları acı, onlara ağır geliyor. Şayet biz bu ayrımı vaktinde fark edemezsek, o “yaşayamama” duygusu bir noktadan sonra hem kendine hem dünyaya yönelen böylesine felaket kararlara dönüşür” diyor.
Psikolog Kerem Gümüş, rehabilitasyon sisteminin geliştirilmesi ismine şu somut tekliflerde bulunuyor;
“Okullarda ruhsal danışmanlık sisteminin güçlendirilmesi, aile eğitiminin okul hayatına dahil edilmesi, aile hekimliği üzere çocuk gelişim süreçlerini takip eden rutin sistem getirilmesi teklifimdir. Ve yaptırım. Ergenler etkileşimi çok sever. Haberleri okuyan öteki çocukların emsal işlere kalkışmaması ismine tüzel ağır yaptırımlar uygulayıp bunu okul derslerinde anlatmakta yarar var. Küçük yaştan empati ve dürtü denetimi geliştiren sanat, spor, masal, drama üzere dersler zarurî olarak verilmeli” diyor.
