Türkiye’de son günlerde yaşanan okul taarruzları ve gençlik şiddeti dijital platformların tesirini tekrar gündeme taşıdı. Tartışmalar sürerken Yaşar Üniversitesi’nde gerçekleştirilen çarpıcı bir bilimsel araştırma, dijital ortamlarda nefret telaffuzunun nasıl üretildiğini ve yayıldığını bilimsel bilgilerle ortaya koydu.
‘YAPAY ZEKA ARACILIĞIYLA MAKÛS NİYETLİ AKTÖRLERİN TESPİTİ’
Yaşar Üniversitesi Milletlerarası Münasebetler Kısmı Öğretim Üyesi ve Avrupa Kurulu Gençlik Araştırmacıları Platformu Üyesi Prof. Dr. Mehmet Gökay Özerim koordinatörlüğünde, içerisinde Yaşar Üniversitesi AB Mükemmeliyet Merkezi uzmanı Zeynep Elif Turgut’un da bulunduğu memleketler arası bir takımla yürütülen “Yapay Zeka Aracılığıyla Çevrimiçi Toplumsal Ağlarda Makûs Niyetli Aktörlerin Profillenmesi ve Tespiti” başlıklı TÜBİTAK dayanaklı proje kapsamında yapılan memleketler arası çalışma, 3 milyondan fazla Telegram iletisini tahlil ederek dijital nefretin nasıl üretildiğini gözler önüne serdi. Araştırma milletlerarası saygın yayınlardan Londra merkezli Göç ve Çeşitlilik (Migration and Diversity) mecmuasında yayınlandı.
‘DUYGUSAL BİR LABORATUVAR’
Araştırmaya nazaran, dijital platformlarda göçmen aykırısı telaffuzlar rastlantısal değil; tiksinti, öfke ve kaygı üzere olumsuz hisler üzerinden şuurlu bir manipülasyonla inşa ediliyor. Türkiye, ABD ve Avrupa’dan 180 farklı Telegram kümesini içeren araştırmanın kapsamlı data seti, toplumsal medyanın göçmen aykırısı ağlar tarafından nasıl bir “duygusal laboratuvar” olarak kullanıldığını gösteriyor. Araştırmada kullanılan yapay zeka modelleri, iletilerin satır ortalarındaki duygusal kodları deşifre etti.
‘MUTLAK HAKİMİYET’
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, göçmen aksisi bildirilerde tiksinti (yüzde 33,4), beklenti/kaygı (yüzde 33,2) ve öfke (yüzde 32,4) hislerinin birçok vakit iç içe kullanılarak mutlak hakimiyeti oldu. Manipülatif olarak kodlanan bildirilerde öfke duygusu, sıradan bildirilere oranla yüzde 10,4 daha fazla kullanılıyor.
‘DUYGUSAL YANKI ODALARI’
Özellikle Telegram’ın düşük moderasyon, anonimlik, kapalı ve homojen kümeler üzere özellikleri sayesinde “duygusal yankı odaları” oluşturduğu ve bu içeriklerin tesadüf değil, tasarlanmış olduğunu belirten Prof. Dr. Mehmet Gökay Özerim, “Çalışmamız gösteriyor ki çevrimiçi nefret söylemi birden fazla vakit rastgele ortaya çıkan kişisel yansılar değil. Tersine, belli hisleri bilhassa tetiklemek üzere tasarlanmış bildirilerle karşı karşıyayız. Dehşet, öfke ve tiksinme üzere hisler sistematik biçimde kullanılarak toplumsal kutuplaşma derinleştiriliyor. Türkiye’de son günlerde yaşanan okul hücumları, gençlerin dijital ortamlarda maruz kaldığı içeriklerin tesirini net bir biçimde ortaya koyuyor. Bu platformlar duygusal yönlendirme ve radikalleşme ortamları haline gelebiliyor.” diye konuştu.
‘KALICI TAHLİL DİJİTAL MEDYA OKURYAZARLIĞI’
Bu sorunu yalnızca içerik kaldırma siyasetleriyle çözmek mümkün olmayacağını vurgulayan Prof. Dr. Mehmet Gökay Özerim, şu tekliflerde bulundu: “Çevrimiçi ve dijital kümeleri büsbütün kapatmak ya da geniş kapsamlı sansür uygulamaları kısa vadede tahlil üzere görünse de bu durum nefret telaffuzunu ortadan kaldırmak yerine daha görünmez ve kontrolü güç alanlara taşıyor. Kalıcı tahlil, dijital medya okuryazarlığının artırılmasına, gençlerin manipülatif içerikleri tanıyabilmesine ve eğitim kurumlarının gençlere eleştirel tahlil marifeti kazandırmasına dayalı çok boyutlu bir yaklaşım gerektiriyor.”
