Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN), imparator penguen ve Antarktika kürklü fokunun müdafaa statüsünü “nesli tehlikede” kategorisine yükseltti.
IUCN bilgilerine nazaran, imparator penguenin müdafaa statüsü “neredeyse tehlike altında” kategorisinden “nesli tehlikede” kategorisine, Antarktika kürklü fokunun statüsü ise “en az tasa duyulan” kategorisinden “nesli tehlikede” kategorisine yükseltildi. Ayrıyeten listede yer alan bir başka tıp olan güney deniz fil foku muhafaza statüsü de “neredeyse tehlike altında” kategorisinden “hassas” kategorisine çıkarıldı.
İMPARATOR PENGUENLERİNİN YAŞAMAK İÇİN DENİZ BUZUNA GEREKSİNİMİ VAR
İmparator penguenlerin ömrünü sürdürmesi için kritik değere sahip deniz buzunun erken erimesi, çeşidin üreme ve gelişim süreçlerini direkt etkiliyor.
Penguenler, yavrularını büyütmek ve tüy değişimi periyotlarını geçirmek için kıyıya bağlı sabit deniz buzuna gereksinim duyuyor. Fakat buzların erken çözülmesi, şimdi suya sağlam tüyleri gelişmemiş yavruların denize düşerek hayatını yitirmesine yol açıyor.
Öte yandan, imparator penguen popülasyonu 2009-2018 yıllarında yaklaşık yüzde 10 azaldı. Mevcut eğilimlerin devam etmesi halinde çeşidin sayısının 2080’lere kadar yarı yarıya düşebileceği öngörülüyor.
Antarktika kürklü fokunda da emsal bir gerileme dikkati çekiyor. Çeşidin popülasyonu 1999’da 2 milyondan fazlayken, yüzde 50’den fazla düşerek 2025’te yaklaşık 944 bine geriledi.
Bu düşüşte, okyanus sıcaklıklarının artması ve deniz buzunun azalmasıyla fokların temel besin kaynağı olan krillerin soğuk su arayışıyla daha derin sulara çekilmesi tesirli oluyor. Bu durum, besine erişimi zorlaştırarak tıbbın hayatta kalma oranını azaltıyor.
Bu kapsamda Güney Georgia’daki kril kıtlığı, yavruların birinci yılındaki hayatta kalma oranını değerli ölçüde düşürerek ve üreme popülasyonunun yaşlanmasına yol açıyor.
“BUNUN TEMEL NEDENİ BÜYÜK ÖLÇÜDE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ”
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Kısmı Zooloji Ana Bilim Kolu Lideri Prof. Dr. Mustafa Sözen, yapılan son değerlendirmelerin aslında uzun müddettir biriken bilimsel dataların sonucu olduğunu söyledi.
Son güncellemede görülen üç çeşidin statü değişiminin teme nedeninin iklim değişikliği olduğunu belirten Sözen, “Hem geçmiş üç nesilde yaşanan kayıplar hem de gelecek periyotlara ait öngörüler, bu tiplerin popülasyonlarının önemli biçimde azaldığını ve azalmaya devam edeceğini açıkça ortaya koyuyor.” değerlendirmesinde bulundu.
İmparator penguenin ömür döngüsünün direkt deniz buzuna bağlı olduğuna, kıyıya bağlı sabit buzlar üzerinde ürediklerine dikkati çeken Sözen, “Buzlar, imparator penguenin yavruları şimdi suya sağlam tüylerini geliştiremeden erirse, tüm koloni denize düşerek yok olabilir.” dedi.
Antarktika kürklü fokunda da emsal bir tablo görüldüğünü aktaran Sözen, bu çeşitteki düşüşte besin zincirindeki kırılmaların değerli rol oynadığını tabir etti.
BESİNLER FOKLARDAN UZAKLAŞIYOR
Sözen, “Küresel ısınma nedeniyle okyanus yüzey suları ısındıkça kriller daha derin ve soğuk sulara çekiliyor. Bu da fokların besine ulaşmasını zorlaştırıyor. Bilhassa yavrular, kâfi besine erişemediği için hayatta kalamıyor. Bu durum vakitle popülasyonun yaşlanmasına ve üreme oranlarının düşmesine yol açıyor.” tabirlerini kullandı.
GÜNEY DENİZ FİLİNDE, HASTALIKLAR SÜRATLİ YAYILABİLİYOR
Güney deniz filinde ise farklı bir risk ögesinin öne çıktığına işaret eden Sözen, şunları kaydetti:
Bu tıptaki gerilemede kuş gribi üzere salgın hastalıkların tesiri dikkati çekiyor. Koloni halinde, çok sıkı temasla yaşayan bu hayvanlarda hastalıklar çok süratli yayılabiliyor ve kitlesel ölümlere neden olabiliyor. Bilim topluluğunda global ısınma ile birlikte bilhassa de hayvanların daha evvel patojenlere fazla maruz kalmamış olduğu kutup bölgelerindeki deniz memelilerinde hastalık kaynaklı ölümlerinin artacağına dair kaygılar artıyor.
ANTARKTİKA’DA HER ÇEŞİT VAZGEÇİLMEZ BİR HALKA
Antarktika ekosisteminin düşük cins çeşitliliğine sahip olduğuna dikkati çeken Sözen, bu nedenle her bir tıbbın ekosistem açısından kritik rol üstlendiğini lisana getirdi. Sözen, besin zincirinin işleyişine ait şu bilgileri verdi:
Fitoplanktonlar güneş gücünü kullanarak üretimi başlatır. Zooplanktonlar onları tüketir, kriller zooplanktonlarla beslenir. Penguenler ve foklar krilleri tüketir, daha üstte ise penguen ve fok üzere hayvanları tüketen katil balinalar üzere zirve yırtıcılar yer alır. Bu zincirdeki her halka, besinin bir üst basamağa aktarılması için gereklidir. Rastgele bir halkayı çektiğinizde zincir kopar ve sistem çökmeye başlar.
Antarktika’nın tropikal ya da ılıman bölgeler üzere yüzlerce tıbbın bir ortada bulunduğu bir sistem olmadığının altını çizen Sözen, bir çeşidin kaybının, diğer bir çeşit tarafından basitçe telafi edilemediğini ve bunun sistemi çok daha kırılgan hale getirdiğini anlattı.
KRİL POPÜLASYONU ÇOK ARTABİLİR
Bu ekosistemin bozulması durumunun en uç senaryolarda çok daha önemli sonuçlar doğurabileceğine dikkati çeken Sözen, şöyle devam etti.
Eğer krilleri tüketen çeşitler önemli biçimde azalırsa, kril popülasyonu çok artabilir. Akabinde büyük kitleler halinde vefatlar yaşanır. Bu vefatlar deniz tabanında birikerek çürüme süreçlerini başlatır ve oksijenin tükenmesine yani anoksik şartlara yol açabilir. Bu da lokal ölçekte ekosistemin büsbütün çökmesi manasına gelir. Hatta bu tıp birikimler, deniz yüzeyinde yahut su kolonunda müsilaj gibisi katmanlaşmalar halinde gözle görülür hale bile gelebilir.
“SORUN GLOBAL ISINMA, TAHLİL İSE SERA GAZI EMİSYONLARINI AZALTMAK”
Sözen, tüm bu aksiliklerin temelinde insan kaynaklı iklim değişikliğinin bulunduğunu vurgulayarak, kelamlarını şöyle tamamladı:
Temel sorun global ısınma, tahlil ise sera gazı emisyonlarını azaltmak. Fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmadan, karbon salımını düşürmeden ve böylelikle global ısınmayı bilakis çevirmeden bu cinsleri müdafaamız mümkün değil. Direkt müdahaleyle bu canlıları kurtaramazsınız. Ekosistemin istikrarını korumak zorundasınız.
