Savaşın seyri ne istikamete evrilecek…
Orta Doğu ve global güç piyasaları, ABD ile İran ortasında 22 Nisan’da sona erecek olan süreksiz ateşkes öncesinde en hareketli günlerini yaşıyor.
Hafta sonu Hürmüz Boğazı’nda karşılıklı restleşmelerle tırmanan tansiyon, ABD’nin bir İran kargo gemisini vurarak durdurması ve İran’ın boğazı büsbütün kapatmasıyla yeni bir boyut kazandı.
HÜRMÜZ’DE SICAK TEMAS: “TOUSKA” GEMİSİNE MÜDAHALE
ABD Başkanı Donald Trump, dün yaptığı açıklamada, ABD deniz ablukasını aşmaya çalışan İran bayraklı “Touska” adlı kargo gemisine Umman Körfezi’nde müdahale edildiğini duyurdu.
Trump, USS Spruance destroyerinin ikazlarını dikkate almayan geminin makine dairesinde delik açılarak durdurulduğunu ve geminin deniz piyadelerinin denetimine geçtiğini belirtti.
Bu gelişme, İran tarafında “ateşkes ihlali” olarak nitelendirilirken, Tahran idaresi Hürmüz Boğazı’ndaki denetimi “savaş dönemi” statüsüne geri getirdiğini ilan etti.
HÜRMÜZ’DE 24 SAAT İÇİNDE RADİKAL DEĞİŞİM
Süreçte en dikkat cazibeli gelişme, Hürmüz Boğazı’nın statüsünde 24 saat içinde yaşanan radikal değişim oldu.
ABD Başkanı Trump’ın 17 Nisan’da, ‘İran Boğaz’ı bir daha asla kapatmayacağını kabul etti, geçişler büsbütün serbest’ tarafındaki ilanının akabinde bölgede kısa periyodik bir optimistlik hakim olmuştu.
Ancak bu açıklamadan sırf bir gün sonra, 18 Nisan’da İran kanadından misilleme geldi.
İran Silahlı Kuvvetleri, ABD’nin deniz ablukasına devam ederek taahhütlerini çiğnediğini savundu ve Hürmüz Boğazı’nı sivil trafiğe yine kapattığını duyurdu.
BOĞAZ KAPATILDI, TANKERLER U DÖNÜŞÜ YAPTI
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın “Biz geçemiyorsak diğeri da geçemez” çıkışının akabinde, İran Silahlı Kuvvetleri Hürmüz Boğazı’nı sivil geçişlere de kapattığını duyurdu.
Gemi takip bilgilerine (MarineTraffic) nazaran, Katar’dan yola çıkan LNG tankerleri ve Fransa ile Hong Kong merkezli konteyner gemileri boğaz girişinde “U dönüşü” yaparak rotalarını çevirdi.
İran İhtilal Muhafızları, bölgedeki gemilere “demirleme yerlerinden ayrılmama” uyarısı yaparken, boğaza yaklaşan her geminin maksat alınacağını bildirdi.
İSLAMABAD’DA 2. TUR
Askeri tansiyona karşın, Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen diplomasi kanalı açık tutuluyor.
20 Nisan prestijiyle Pakistanlı kaynaklar, her iki heyetin de İslamabad’daki ikinci tıp görüşmelere katılacağını teyit etti.
Trump, İran’ın nükleer programını “süresiz” durdurmayı ve zenginleştirilmiş uranyumu ülkeden çıkarmayı kabul ettiğini argüman etse de, İran’ın dondurulmuş 20 milyar dolarlık fonunun hür bırakılması konusunda şimdi bir uzlaşı sağlanamadığı belirtiliyor.
ATEŞKES UZATILACAK MI?
Ateşkesin bitimine iki gün kala, sürecin uzatılıp uzatılmayacağı belirsizliğini koruyor.
Başkan Trump, Las Vegas yolunda yaptığı açıklamada ateşkesin uzatılması konusunda net bir tabir kullanmazken, “Anlaşma olmazsa savaş devam eder. Lakin bir mutabakat yapmaya çok yakınız” diyerek kapıyı açık bıraktı.
İran kanadı ise ateşkesin devamını ABD’nin uyguladığı deniz ablukasının büsbütün kaldırılması kaidesine bağlıyor.
EKONOMİDE “HÜRMÜZ” ALARMI
Hürmüz Boğazı’nın tekrar kapatıldığına dair haber akışı, global piyasalarda dalgalanmaya neden oldu.
Petrol, cuma günü 90 dolar düzeylerine gerileyen Brent petrolün varil fiyatı, boğazın kapanmasıyla birlikte yüzde 5,4 artarak 95,27 dolara yükseldi. Batı Teksas tipi (WTI) ham petrol ise 87,51 dolardan süreç görüyor.
Güvenli liman arayışıyla yükselen altın, haftanın birinci süreç gününde bir ölçü kar satışı yiyerek gram bazında 6 bin 907 lira düzeylerinde dengelendi. Ons altın ise 4 bin 787 dolar düzeyinde.
Borsa tarafında, ABD ve Avrupa vadeli endeksleri haftaya düşüşle başlarken, Borsa İstanbul (BIST 100) güne yüzde 0,86 azalışla 14.462 puandan merhaba dedi.
PİYASALAR GELİŞMELERİ TAKİP EDİYOR
Asya borsaları ise teknoloji paylarının dayanağıyla jeopolitik riskleri dengeleyerek müspet bir seyir izledi.
Analistler, 22 Nisan tarihine kadar İslamabad’dan gelecek bir “uzatma” yahut “kalıcı anlaşma” haberinin piyasalardaki tansiyonu düşürebileceğini, aksi takdirde petrol fiyatlarında 100 dolar bandının tekrar test edilebileceğini öngörüyor.
