E-Ticaret’te çığ üzere büyüyen “Şimdi Al, Sonra Öde” (BNPL) sistemi, hiçbir geliri olmayan gençleri sessiz sedasız bir borç sarmalına itiyor. Marka tutkunu Z jenerasyonu, binlerce liralık icralarla karşılaşabiliyor. Bunu ödeyebilmek için ya tefecilerin eline düşüyor ya da kumar batağına saplanıyor.
Türkiye Gazetesi’nden Kaan Zenginli’nin haberine nazaran; e-ticaret sitelerinde yaygınlaşan “şimdi al, sonra öde” sistemi, hiçbir geliri olmayan gençleri denetimsiz harcamaya teşvik ederek fahiş faizler ve icra belgeleriyle dolu karanlık bir borç sarmalına sürüklüyor.
Sistem, Merkez Bankası ve BDDK’nın sıkı kontrolündeki klasik bankacılık kurallarının etrafından “alternatif data skorlaması” ile dolaşıyor. Klasik bir bankanın kapısından bile geçemeyecek olan bir gence, art planda “gölge limitler” (shadow limit) tanımlanıyor. Başlangıçta “güven testi” olarak verilen 500 liralık ufak limitler, ödendikçe kademeli olarak artırılarak genç, oyunlaştırılmış bir borç merdiveninden üst çıkarılıyor.
YÜZDE 200’Ü AŞAN FAİZ
Asıl yıkım ise o çok cazip sunulan “vade farksız taksit” ödemeleri geciktiğinde başlıyor. Taksit yalnızca bir gün bile gecikse, sabit cezalar devreye giriyor. Borç anında aylık %16, yıllık %200’leri aşan devasa bir boyuta ulaşıyor.
Sonuç olarak; gençler, “aylık 300 lira nasıl olsa öderim” diyerek girdikleri bu çağdaş senet tuzağında çok erken yaşta ağır yasal takiplerle yüzleşiyor. Uzmanlar, gençlerin finansal sicilini şimdi yolun başındayken lekeleyen bu yeni kuşak borçlandırma düzeneği için acil bir yasal çerçeve çizilmesi gerektiği konusunda uyarıyor.
Sistemin asıl gelir modelinin ödenemeyen borçlar üzerine kurulduğuna dikkat çeken e-Ticaret Uzmanı Levent Aslan “Bu yeni jenerasyon finansman modelinin birincil gaye kitlesi; sistemli bir işi, maaş bordrosu yahut SGK kaydı olmayan gençlerdir. Gençler o anki tüketim dürtüsüyle ‘nasıl olsa öderim’ diyerek bu kolay krediyi sepetlerine ekliyorlar. Lakin sistemin görünmeyen tuzağı tam burada başlıyor; zira bu yapıların asıl kâr marjı eser satışından değil, ödenmeyen taksitlere uygulanan fahiş gecikme cezaları ve hizmet bedellerinden geliyor. Son derece kolay ve kontrolsüz dağıtılan bu krediler bir gün bile gecikse devreye giren acımasız cezalar, hiçbir geliri olmayan bir genci çok kısa müddette ağır icra belgeleriyle baş başa bırakıyor” dedi.
MODERN TEFECİLER
Haciz baskısı ve ailelerinin durumu öğrenme korkusu, gençleri çok daha tehlikeli ve karanlık yollara itiyor. Hukuk ofislerinin arkası gerisi kesilmeyen aramalarıyla paniğe kapılan gençler, yasal yollardan kredi bulamadıkları için bu borcu ‘hızlıca’ kapatabilmek ismine yasa dışı bahis sitelerinin yahut riskli kripto kumarının içine sürükleniyor.
2 bin liralık icrayı durdurmak için son harçlıklarını da yasa dışı bahiste kaybeden gençler, bu defa toplumsal medyada ‘senetle anında kredi’ yalanıyla ağ kuran çağdaş tefecilerin kucağına düşüyor.
Tüketim çılgınlığıyla başlayan günahsız bir alışveriş, gençleri yasal ve yasa dışı borç sarmalının ortasında psikolojik bir çöküntüye, okulu bırakma noktasına ve aile içi onarılmaz yıkımlara götürüyor.
BİR TIKLA SÖZLEŞME
Gençlerin fiilen bir senet ya da mukaveleye imza atmamalarının ‘rahatlama’ hissi verdiğini söyleyen Levent Aslan şunları söyledi: Lakin ödeme ekranında okunmadan çabukla işaretlenen o tek bir kutucuk ve cep telefonuna gelen 6 haneli SMS şifresi, hukuken ıslak imza yerine geçerek tüm yasal sürecin kapılarını sonuna kadar açıyor.
Borç geciktiği an bu dijital ayak izlerini takip eden tahsilat avukatları, UYAP sistemi üzerinden icra tebligatlarını direkt ailelerine gönderiyor.
HARÇLIĞA E-HACİZ AİLEYE İCRA ŞOKU
Aracı şirketler, gecikmenin birinci gününden itibaren fahiş sabit cezalarla borcu katlıyor. Kısa müddet içinde hukuk ofislerine devredilen evraklar, gençlerin aileleriyle yaşadıkları konutlara giden icra tebligatlarıyla büyük bir travmaya dönüşüyor.
SGK kaydı ve maaşı olmayan gençlerden tahsilat yapabilmek için uygulanan yol ise e-Haciz. Ailelerin çocuklarına gönderdiği üç kuruşluk eğitim harçlığı dahi, banka hesaplarına konulan blokelerle sistem tarafından anında yutuluyor.
