Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın himayesinde ve Dışişleri Bakanlığı’nın mesken sahipliğinde düzenlenen Antalya Diplomasi Forumu, çok sayıda ülkenin üst seviye temsilcisini bir ortaya getirdi. Toplantıya devlet liderleri, bakanlar ve diplomatlar katıldı. İştirakçiler, global sistemde yaşanan kırılmaları ve bölgesel krizleri farklı oturumlarda ele aldı.
ADF’nin diplomasi arenasındaki kıymetine dair bir inceleme yayınlayan New York Times (NYT), Türkiye’nin diplomasiyi faal halde kullanarak memleketler arası kriz ve çatışmalarda aktif kelam sahibi olduğunu belirtti. Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın konuşmalarına da yer verilen haberde, ADF’nin Türkiye’nin global sistemdeki rolünü güçlü bir diplomasi ağıyla genişlettiği kaydedildi.
Haberde, forum boyunca yapılan görüşmelerde ABD’nin milletlerarası sistemdeki rolünün direkt ana gündem başlıkları ortasında yer almadığı belirtildi. Buna rağmen, kulislerde ve panel tartışmalarında ABD’nin müttefikleriyle alakaları ve global sisteme tesiri sık sık gündeme taşındı. İştirakçiler, mevcut dengelerin nasıl şekilleneceğine ait değerlendirmelerde bulundu.
FİDAN’IN BÖLGESEL PROBLEMLERİ SAHİPLENME VURGUSU
Forumun kapanışında konuşan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, bölgesel iş birliğinin kıymetine dikkat çekti. Fidan, devletlerin kendi bölgelerinde daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğini tabir etti. İştirakçiler, bu yaklaşımın mevcut krizlere tahlil üretme potansiyelini tartıştı.
NYT, Fidan’ın, kapanış basın toplantısında, “Eğer bu bölge bir kurtarıcı beklemeye devam ederse, sonunda sonsuza dek bu problemlerle karşı karşıya kalmaya devam edecektir” dediğini aktardı. Fidan ayrıyeten, devletlerin bir ortaya gelerek “bölgesel sıkıntıları sahiplenmesi” gerektiğini söyledi.
ABD’NİN DIŞ SİYASETİNDEKİ DEĞİŞİM
Gazetenin tahlilinde, forumda yapılan değerlendirmelerde ABD’nin dış siyasetteki değişimlerin geniş biçimde ele alındığı tabir edildi. İştirakçiler, ABD’nin son periyotta milletlerarası kurumlara yönelik tenkitlerini ve dış siyaset yaklaşımındaki farklılaşmayı tartıştı. Bu durumun global istikrarlar üzerindeki tesirleri çeşitli panellerde gündeme geldi.
Konferansa katılan ekonomist Timothy Ash, ABD’nin siyasetlerinin müttefikler üzerindeki tesirine değindi. Ash, “ABD, İran’da müttefiklerinin çıkarlarına alışılmamış hareket etti. Bu, Amerikalılara bir alternatifin olması gerektiği fikrini güçlendiriyor.” tabirlerini kullandı.
ADF’NİN GLOBAL DİPLOMASİDEKİ ROLÜ
NYT, ADF’nin sırf bir tartışma tabanı olarak kalmayarak, Türkiye’nin memleketler arası pozisyonunu da ortaya koyduğunu vurguladı. Haberde forumun Batı dışındaki ülkelerden gelen iştirakçilerin yoğunluğu ile dikkat çektiği bildirildi. Türkiye’nin farklı bölgelerle kurduğu münasebetlerin toplantı boyunca görünür hale geldiği tabir edildi.
Forum kapsamında Ukrayna ve Rusya temsilcileri farklı ayrı oturumlarda görüşlerini paylaştı. Ukrayna’nın üst seviye diplomatı, ülkesinin savaş sürecine dair değerlendirmelerde bulundu. Sonraki gün Rus temsilci, Batı’nın siyasetlerine yönelik tenkitlerini kalabalık bir dinleyici kitlesiyle paylaştı.
CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN’IN KONUŞMASI
Cumhurbaşkanı Erdoğan, forumun açılışında yaptığı konuşmada global sisteme ait değerlendirmelerde bulundu. Mevcut memleketler arası sistemin önemli bir kriz içinde olduğunu belirten Erdoğan, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne (BMGK) yönelik tenkitlerini yineledi.
Haberde, Erdoğan’ın global sistemin “ahlaki ve varoluşsal bir kriz” içinde olduğunu söylediği ve “dünya beşten büyüktür” telaffuzunu yinelediği aktarıldı. İsrail’in bölgedeki askeri faaliyetlerini eleştiren Erdoğan, Türkiye’nin Ukrayna’daki savaşın sona ermesi için müzakerelere katkı sunmaya hazır olduğunu lisana getirdi.
TÜRKİYE’NİN BÖLGESEL İŞBİRLİKLERİ
ABD’li gazete, forum sırasında bölgesel işbirliğine yönelik somut temaslar da gerçekleştirildiğini duyurdu. Türkiye, Suudi Arabistan, Mısır ve Pakistan dışişleri bakanları, oturum ortalarında bir ortaya geldi. Görüşmede tarafların, işbirliğini geliştirme konusunu ele aldığı bildirildi.
Ankara’nın ADF’yi diplomatik gücünü pekiştirmek için uygun bir taban haline getirdiği söz edilen tahlilde, “Antalya konferansı yalnızca dış siyaset üzerine bir tartışma platformu olmakla kalmadı, tıpkı vakitte Türkiye’nin dünyaya bakış açısını ve dünyadaki yerini ortaya koyduğu bir platform misyonu de gördü” tabirlerine yer verildi.
Katılımcılar, ADF gibisi teşebbüslerin bölgesel problemlerin tahliline katkı sağlayabileceğini kıymetlendirdi. Öte yandan NYT, Türkiye’nin önerdiği bölgesel işbirlikleri modelinin global güç dengelerinde oluşan boşlukları büsbütün doldurmayacağını savunurken, bu modelin krizlerin tahlilinde ve diplomasinin öne çıkmasında tesirli olabileceğini belirtti.
ABD’NİN DÜNYA SİSTEMİNDEKİ KONUMU
Haberde, forumda yer alan uzmanların ABD’nin global rolüne ait değerlendirmelerini paylaştığı kaydedildi. İştirakçiler, ABD’nin hem vazgeçilmez hem de tartışmalı bir aktör olarak pozisyonunu koruduğunu söz etti. Bu durumun bölgesel siyasetleri direkt etkilediği vurgulandı.
Chatham House’da kıdemli araştırma vazifelisi Galip Dalay, NYT’ye verdiği demeçte bahisle ilgili şu değerlendirmeyi yaptı:
“Bölgenin ABD karşısında hissettiği sorun, ABD’nin birçok bölgesel aktör için hala vazgeçilmez olması lakin birebir vakitte güvenilmez ve baskıcı olmasıdır. Hem vazgeçilmez, hem baskıcı hem de öngörülemez bir aktörle nasıl başa çıkarsınız?”
