Antalya Diplomasi Forumu kapsamında düzenlenen TRT World Muhabiri ve Sunucusu Brenda Achieng Czeda’nın moderatörlüğündeki “Kültürel Diplomasi: Bölünmeleri Birleştirmek, İnanç İnşa Etmek” paneline AK Parti Genel Lider Yardımcısı ve İnsan Hakları Başkanı Hasan Basri Yalçın, Anna Lindh Vakfı Başkanı Rym Ali, Sasakawa Barış Vakfı Barış Arabuluculuk Merkezi Başkanı Akiko Horiba, CeSPI Türkiye Müşahede Merkezi Koordinatörü Valeria Giannotta katıldı.
Yalçın, son yıllarda memleketler arası siyasette maalesef telaffuzların yerini silahların aldığını söz etti.
Uluslararası krizlerin olduğu bu kuvvetli vakitlerde yeni alternatifler aradıklarını belirten Yalçın, bu türlü devirlerde diplomasi yolunu bulmanın kolay olmadığını, tahlil ararken farklı yollarla diplomasi trafiğini arttırmaya, ağırlaştırmaya çalıştıklarını kaydetti.
“Kültürel kontaklar milletlerin, ülkelerin ortasında daha rahat ve daha âlâ köprüler kurmada yararlı olabilir.” değerlendirmesinde bulunan Yalçın, şöyle devam etti:
“21. yüzyılın başında kültür kıymetli midir ya da değerli değil midir? diye tartışılmıştı. Mesela Avrupa Birliği (AB) ve NATO üzere kurumsal yapılar, milletlerarası kuruluşlar bile aslında kültürel ilişkileri yaratan ortamlar, düşmanlıktansa dostça ve işbirliği içerisinde hareket etme fırsatı veriyor.”
Kültür bazlı tahlillere de optimist yaklaşmaları gerektiğini vurgulayan Yalçın, şöyle konuştu:
“Birbirimizi dostça bir şeklide tanımlayabilirsek bu aslında barışçıl tahlilleri diplomasi yoluyla çözmede bize arabuluculuk da edecek. Böylesi vakitlerde da optimistlik zordur. Daha çok konuşmalıyız fakat kimi telaffuzlarda sorun yaratıyor. Mesela NATO çok uzun bir mühlet üyelerinin misal kültür kimlikleri olan ülkelerden oluşmasıyla eleştirilmişti. Bazıları tarafından da NATO şiddetli kaideler altında teste tabi edilmedi de denmişti. Ancak artık yeni test alanlarımız açıldı. AB artık mesela bu belirsizlik sürecinden geçerken hayatta kalabilecek mi? NATO ayakta kalabilecek mi? Ya da birtakım devletlerin kültür kimlikleri korunabilecek mi? üzere soru işaretleri belirlendi artık.”
‘KÜLTÜREL KİMLİK BİR AKSİLİK OLARAK KULLANILABİLİYOR’
Kültürel kontaklar ve yalnızca birtakım ülkeler ortasında olan kontakların her vakit spesifik bir eş güdümü beraberinde getirmediğine dikkati çeken Yalçın, “Bu eşgüdüm olsun istiyorsak da uzun soluklu bağlantılar başlatmalıyız ülkeler ortasında. İran ya da öteki örneklerden biliyoruz ki kültürel kimlik ve ülkelerin bu kimliklerini bir köprü niteliğinde kullanmasını beklerken bu aslında bir zıtlık olarak kullanılabiliyor.” dedi.
Yalçın, kültürün ve kültürel diplomasinin birçok durumda diyalog için temel teşkil edebileceğini düşündüğünü lisana getirerek, şunları kaydetti:
“Kültürel temaslar her vakit stratejik uyumlamalarla, ayarlamalarla ya da düzenlemelerle hayata geçirilmek zorunda değil. Bizim toplumsal seviyede buna başlamamız gerekiyor. Toplumsal seviyede birtakım değişimler, milletler ortası diyaloğun geliştirilmesi ve bunun sonucunda oluşan bağlantıların son karar olarak kullanılması gerekiyor. Kültürel diplomasi bu açıdan biraz hudutlu kalabiliyor. Orta Doğu’daki gelişmelere baktığımızda kültürün rastgele bir yararı olmayabiliyor. Aslında birbirlerini dost, arkadaş olarak tanımlaması gereken ulusların birbirini düşman, karşı taraf olarak tanımladığı periyottan geçiyoruz. Bu da sıkıntı bir durum.”
GAZZE SOYKIRIMI
AB’nin de aslında kültürel bir birlik olduğunun altını çizen Yalçın, “Fakat maalesef yakın vakitte Almanya ya da kimi farklı Avrupa devletleri ordularını tekrar güçlendirme çalışmalarına başladı. Kültür aslında karmaşık da olabiliyor. Orta Doğu durumundan bahsedecek olursak kültürel farklılıklar bazen de çözülmeyen sorunların temelinde yatan faktör haline gelebiliyor.” sözlerini kullandı.
İspanya ve Türkiye ortasında karşılıklı hoş paylaşımların yapıldığına işaret eden Yalçın, kelamlarını şöyle sürdürdü:
“Kültür toplumları bir ortaya getirme konusunda çok değerli bir rol oynuyor. Gazze’de bir soykırım kelam konusu. Kimi durumlarda devlet başkanlarının, liderlerinin İsrail korkusu ya da rastgele bir sebepten ötürü Gazze’de olan bitenle ilgili konuşmak dahi istemiyor. Yaklaşık 2,5 yıl evvel İsrail ateşkes konusunda mutabakata zorlanmıştı. Bu toplulukların gücü ve baskısı sayesinde oldu. Münasebetiyle kamuoyunun baskısının hükümet üzerinde önemli bir tesiri oldu. Toplulukların, toplumların birbirleriyle kurduğu bir ilgi olmasaydı tahminen de bu baskı yaratılmayacaktı.”
TÜRKİYE’NİN DIŞ POLİTİKASI
Bir iştirakçinin “Türkiye’nin Arap dünyası ve Orta Doğu’ya iletisi ne olur?” sorusuna Yalçın, şöyle cevap verdi:
“Türkiye rastgele bir memleketler arası savaş ya da çatışmanın bir kesimi olmak istemiyor. Türkiye rastgele bir savaşın da destekçisi olmak istemiyor, Orta Doğu’da da bir savaşı desteklemeyecektir. Bizler insanlık namına düşünüp hareket etmeliyiz. Gazze’de mazlumun yanındayız. İran’da bir savaş varsa biz yeniden haklının yanındayız. Ukrayna’da bir işgal varsa ve bu haksız yereyse biz yeniden bunu desteklemiyoruz. Bizim dış siyasetimiz insani ögelerle bezeli. AK Parti’nin mantalitesi böyle. AK Parti her vakit halkın yanında. Biz her vakit insanlığın yanındayız. Tarihin de gerçek tarafında yer almaya çalışıyoruz. İsrail konusunda bir soykırım yapılıyorsa biz bu türlü bir şeyin yanlısı, destekleyicisi olamayız. Duruş budur. Yumuşak güç duruşumuz budur.”
“TÜRKİYE’NİN GAZZE TEŞEBBÜSLERİ TESİRLİ OLDU”
CeSPI Türkiye Müşahede Merkezi Koordinatörü Valeria Giannotta ise kültür diplomasisi ve klâsik diplomasi ortasında fark olduğunu belirterek, kültür diplomasisinin her düzeyden halkları da hususa dahil ettiğini söyledi.
İşbirlikçi bir çerçeveye muhtaçlık duyulduğunu belirten Giannotta, klâsik diplomasinin sonlu kaldığı alanda kültür diplomasisinin yeni bir alan sunduğunu söz etti.
Gianotta, kültür diplomasisine örnek olarak, İsrail’in Gazze’ye hücumları konusunda toplumsal medya ve bilhassa Türkiye’nin teşebbüslerinin toplumları Gazze halkının yanında olma konusunda etkilediğini belirtti.
Gianotta, barışın inşası ve kültürel diplomasinin işe yaraması isteniyorsa öncelikle dünya genelindeki işlevsel bozuklukların düzeltilmesi gerektiğini vurguladı.
Gençlere tavsiyelerde bulunan Gianotta, fırsatların kullanılmasının ehemmiyetine işaret ederek, “Başka bir yerde kısa mühlet yaşadığınız vakit o yaşantıyı anlıyorsunuz. Kardeşlik algısını, dostluk algısını hiçbir vakit unutmayın. Yalnızca yüksek not için değil kendinizi geliştirmek için sıkı çalışın.” dedi.
‘BİRLİKTE SES ÇIKARILAN ZAMANLAR’
Anna Lindh Vakfı Başkanı Rym Ali de koşullar kötüleştiğinde kültür diplomasisinin nasıl yürütüleceğinin kıymetli olduğunu belirterek, sivil toplumun iştirakinin alakaları sağlamlaştıran bir durum olduğunu anlattı.
Kültürel bağların de etkileyici olduğunu lisana getiren Ali, reaksiyon olmayan vakitlerden kültürel münasebetlerin gelişmesiyle “birlikte ses çıkarılan” vakitlere geçildiğini belirtti.
Ali, kültürel diplomaside eşitlik ve sorumluluk olması gerektiğini vurgulayarak, “Kültürel bir paklık gerçekleşiyor bilhassa Filistin’de. Hasebiyle bizlerin var olan ilgileri buna son vermek için kullanmamız gerekiyor.” dedi.
Halklarla birlikte hareket etmenin değerli olduğunu söyleyen Ali, “Bir soykırım olduğunda müdahale zaruriliği vardır ve kültürün kıymeti hepimizin insan olduğunu hatırlamaktır.” diye konuştu.
Ali, barışa ulaşıldığında bunun kağıttan ibaret olmaması gerektiğini ve herkesin bu barış havasını deneyimlemesi gerektiğine işaret etti.
‘ÖNEMLİ OLAN HÜRMET DUYARAK İNANÇ İNŞA ETMEK’
Sasakawa Barış Vakfı Barış Arabuluculuk Merkezi Başkanı Akiko Horiba, kültürel diplomasiye uzlaşma açısından bakıldığında, uyuşmazlık içindeki tarafların bağlantı kurmasını kolaylaştırdığına, kültürel diplomasinin itimat inşasında kıymetli olduğuna dikkati çekti.
Daha fazla yumuşak güç elde edildikçe toplumun gücünün artacağını söz eden Horiba, “Kültürel diplomasiyi unutursak çok daha fazla şiddet doğacaktır.” dedi.
Horiba, her ülkenin bir kültürü olduğunu belirterek kıymetli olanın hürmet duyarak itimat inşa edilmesi olduğunu söyledi.
Bir kültürün propagandayla daha dominant bir hale getirilmemesi gerektiğini vurgulayan Horiba, bir farkındalık da yaratılması gerektiğini kelamlarına ekledi.
