Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, ‘Çingene Kızı’ mozaiğinin kayıp parçalarından birinin daha ülkeye kazandırıldığını duyurdu. Daha önce iadesi sağlanan 12 panelin ardından, büyük kompozisyonun 13. parçası da bilimsel ve diplomatik çalışmalar sonucunda Türkiye’ye getirildi.
Gaziantep’in simgelerinden Zeugma Antik Kenti’nde bulunan ve kamuoyunda ‘Çingene Kızı’ olarak bilinen mozaiğin ABD’de tespit edilen parçası, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yürüttüğü süreçlerin ardından ait olduğu topraklara kavuştu. Bakan Ersoy, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, bu gelişmeyi müjdeleyerek, eserin Amerika Birleşik Devletleri’nden ülkeye getirildiğini belirtti.
Daha önce Türkiye’ye getirilen 12 panelin ardından, büyük kompozisyonun eksik parçalarından birinin daha kültürel mirasa katıldığını ifade eden Ersoy, “Zeugma Mozaik Müzesi’ndeki eserlerle stil ve kompozisyon açısından önemli benzerlikler taşıyan panel, yürütülen çalışmaların ardından ülkemize teslim edildi. Kültür varlıklarımızın izini dünyanın neresinde olursa olsun sürmeye, medeniyet mirasımıza sahip çıkmaya devam edeceğiz.” dedi.
Bu süreçte emeği geçen Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ekipleri, Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi, Chicago Başkonsolosluğu, ulusal ve uluslararası bilim insanları, Türk Hava Yolları ve Turkish Cargo’ya teşekkür eden Ersoy, eserin iadesinin kamu kaynağı harcanmadan uluslararası iş birliğiyle sağlandığını vurguladı.
Gaziantep’in Nizip ilçesindeki Zeugma Antik Kenti’nde 1998 yılında yürütülen kurtarma kazılarında ortaya çıkarılan yaklaşık 9,25 x 13,50 metre ölçülerindeki büyük taban mozaiği içerisinde yer alan ve ‘Çingene Kızı’ olarak bilinen Maenad başı tasviri, bu büyük kompozisyonun önemli bir parçasıydı.
Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Dr. Djamila Fellague’nin araştırmaları kapsamında, söz konusu paneli büyük kompozisyona ait olabileceği değerlendirildi. Panelin çevrim içi bir müzayede evinde satışa sunulduğu bilgisi, Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay aracılığıyla Kültür ve Turizm Bakanlığına iletildi.
Bakanlık uzmanlarının incelemeleri sonucunda, panelin kullanılan tessera renkleri, geometrik bordür düzeni, kompozisyon özellikleri ve kesme-sökülme izleri bakımından ‘Çingene Kızı’ mozaiğinin ait olduğu büyük kompozisyonla önemli benzerlikler taşıdığı tespit edildi. Bu tespit üzerine Bakanlık yetkilileri, Amerikan İç Güvenlik Birimi ile iletişime geçerek bilimsel verilerle elde edilen kanıtları sundu ve iki ülke arasındaki ikili anlaşmaya atıfta bulunarak esere el konulmasını talep etti.
Zeugma’nın daha önce kaçak kazılara maruz kalmış olması ve 2018 yılında ABD Bowling Green Üniversitesinden iadesi sağlanan diğer 12 parçanın varlığı, hukuki süreçte Türkiye’nin lehine deliller olarak sunuldu. Amerikan İç Güvenlik Biriminin soruşturmasını tamamlamasının ardından mozaik pano, Chicago Başkonsolosluğuna teslim edildi ve Turkish Cargo ile Türkiye’ye getirildi.
Bilimsel değerlendirmelerin ardından Türkiye’ye getirilen eser, süreç kapsamında Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesine teslim edildi. Panel, yapılacak işlemlerin ardından Gaziantep’te ‘Çingene Kızı’ mozaiğinin sergilendiği Zeugma Mozaik Müzesi’nde ait olduğu parçayla yeniden bir araya gelecek.
