Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Bilgi Teknolojileri ve Bağlantı Kurumunun (BTK) pazar datalarından yapılan derlemeye nazaran “.tr” alan isimleri idaresi 1991’den itibaren Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) tarafından yapılmaya başlandı. 2008’de çıkarılan 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu ile internet alan isimlerinin tahsisini yapacak kurum yahut kuruluşun tespiti ile alan ismi idaresine ait yol ve temellerin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından belirlenmesi kararlaştırıldı.
Bakanlık tarafından hazırlanan “İnternet Alan İsimleri Yönetmeliği” 7 Kasım 2010’da Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmelikle “.tr” uzantılı alan isimlerinin tahsisine ait iş ve süreçlerin yürütülmesi yetkisi ve misyonu BTK’ye verildi.
TRABİS ile yeni devir başladı
Bu misyon kapsamında BTK bünyesinde 14 Eylül 2022’de TRABİS faaliyete geçti. TRABİS’in geliştirilmesi kapsamında Resmi Gazete’de 10 Haziran 2023’te İnternet Alan İsimleri Bildirisi’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Bildirim ile alan isimleri idaresine dair gereksinim duyulan birtakım güncellemeler BTK tarafından yapıldı. Konsey kararıyla düzenlenen “.a.tr” yapısındaki alan isimlerinin birinci tahsis süreçleri ile bu süreçte uygulanacak konulara ait metot ve temeller yürürlüğe girdi.
Buna nazaran tahsis süreçlerinde sırasıyla kamu kurum ve kuruluşları ile sermayesinin yarısından fazlası kamuya ilişkin kuruluşların yürürlük tarihinde tahsisli olan alan isimlerine öncelik veriliyor.
“İlk gelen birinci alır” kuralı
“a.tr” yapısındaki alan isimlerine ait süreçlerin fiyatları Konsey tarafından düzenleniyor. Buna nazaran, “gov.tr, edu.tr, tsk.tr, bel.tr ve k12.tr” için üretilecek alan isimleri fiyatsız tahsis ediliyor.
Türkiye’de TRABİS öncesi periyotta yaklaşık 460 bin faal alan bulunuyordu. TRABİS’in devreye girdiği 2022 yılından itibaren yapılan tahsislerle toplam etkin alan ismi sayısı 1,3 milyona ulaştı.
TRABİS kayıtlarında en büyük hisse 988 bin 743 ile “com.tr” uzantılı internet sitelerine ilişkin bulunuyor. Bunu 180 bin 62 ile “.tr”, 29 bin 974 ile “org.tr”, 27 bin 386 ile “net.tr” uzantısına sahip siteler takip ediyor. Ayrıyeten, “.web”, “.av”, “.bel”, “.edu” üzere çeşitli mesleklere yönelik alan isimleri da yer alıyor.
Söz konusu alan isimlerini kullanan internet sitelerinin yüzde 81,2’si Türkiye’de, yüzde 6’sı Almanya’da, yüzde 5,3’ü ABD’de, yüzde 2,1’i Fransa’da, yüzde 1,6’sı Hollanda’da, yüzde 0,9’u Kanada’da, yüzde 0,7’si İngiltere’de ve yüzde 2,2’si öbür ülkelerde barındırılıyor.
Alan ismi uyuşmazlıkları tahlil merkezinde gideriliyor
İnternet Alan İsimleri Yönetmeliği kapsamında “Uyuşmazlık Tahlil Mekanizması”nın (UÇM) işletilmesine ait metot ve temeller da BTK tarafından düzenlendi.
“.tr” uzantılı alan isimleriyle ilgili uyuşmazlıkların süratli, aktif ve adil bir biçimde tahlile kavuşturulması için hizmete sunulan TR Alan İsimleri Uyuşmazlık Tahlil Merkezi, alan isimlerinin tahsisi, kullanımı yahut ihlali nedeniyle ortaya çıkan uyuşmazlıklarda alternatif tahlil yolları sunuyor.
Bu kapsamda hizmet veren Bilgi Teknolojileri ve İnternet Güvenliği Derneği (BTİDER), İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) ve TOBBUYUM Arabuluculuk ve Uyuşmazlık Tahlil Merkezi, mahkemeye gitmeden uyuşmazlıkların tahlilini hedefliyor.
