ABD ile İsrail ortasında İran-Lübnan çıkmazı…
ABD’nin İran’a yönelik 28 Şubat taarruzlarında İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun etkili olduğu, ABD Başkanı Donald Trump’ın İsrail’den habersiz Lübnan’da ateşkes sağladığı tezleri gündemdeki yerini korurken, İsrail basınından da dikkat cazibeli bir sav geldi.
NETANYAHU HALKINI İKNA EDEMİYOR
İsrail merkezli Haaretz gazetesinin haberine nazaran Netanyahu, Lübnan’da Hizbullah’ın silahsızlandırılmadığı ve İran idaresinin büyük ölçüde devam ettiği bir ortamda, akınların maksatlarına ulaşıldığı konusunda İsrail kamuoyunu ikna edemiyor.
TRUMP LÜBNAN’DA ATEŞKES İLAN ETTİ
ABD Başkanı Trump, dün yaptığı açıklamada, Lübnan ve İsrail’in 10 günlük ateşkes konusunda mutabakata vardıklarını duyurmuştu.
Netanyahu, kelam konusu ateşkesi kabul ettiklerini belirterek, Lübnan’ın güneyinde işgal ettikleri bölgelerde kalmayı sürdüreceklerini açıklamıştı.
ABD, İSRAİL’İ ÇEKİLMEYE ZORLAYABİLİR
Bununla birlikte Washington’un, geçen yıl Gazze Şeridi’nde yaptığı üzere İsrail’i Lübnan’dan çekilmeye zorlaması da ihtimaller dahilinde.
TRUMP’IN BELİRLEYİCİ ROLÜ
Lübnan’da çatışmaların durdurulması, Trump’ın geçen hafta İran karşısında ilan ettiği ateşkesin çabucak akabinde geldi.
NETANYAHU’YA ZORLA KABUL ETTİRDİ
Habere nazaran, her iki durumda da Trump, ateşkesi, İran ve Lübnan’a karşı taarruzlarına devam etmek isteyen Netanyahu’ya zorla kabul ettirdi.
Güvenlik kabinesi üyeleriyle dün yapılan telefon görüşmesinde Netanyahu, ateşkesi kabul etmenin, İsrail’in ana sıkıntısı olan İran konusunda ABD ile durumlarını koordine etme gayretinin bir kesimi olarak Trump’a yapılmış bir jest olduğunu söylemişti.
İSRAİL’İN ‘REHİN ALINAN’ DIŞ SİYASETİ
Gazeteye nazaran, büyük ölçüde Netanyahu’nun iknasıyla girdiği İran’a karşı taarruzların bu evresinde Trump, tek değilse bile kesin hakem haline gelmiş durumda.
Hatta İsrail dış politikasının ABD Başkanı tarafından “ele geçirilmesi” somut gerçeklere dayanıyor. Trump, İsrail’i Haziran 2025’te de İran’a düzenlenen 12 günlük akınları sonuçlandırmaya zorlamıştı.
Şimdi de İran ve Lübnan’da İsrail’e süreksiz ateşkesler dayattı.
İsrail güvenlik kabinesi üyeleri, Trump’ın Netanyahu ve Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn ile yaptığı görüşmelerin akabinde ateşkesi sağladığını duyurmasından sonra bilgilendirildi.
İsrail vatandaşları da durumu Trump’ın açıklamasından öğrendi.
NETANYAHU GAYESİNE ULAŞAMADI
Netanyahu, 28 Şubat’ta ana sınırlarını çizdiği İran’a yönelik atakların temel maksatlarına ulaşamadı.
İran’da idare değişikliği olmadı, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumu ortadan kaldırılmadı ve balistik füze programı da durdurulmadı.
İsrail Başbakanı Netanyahu, Tahran’da idare değişikliği konusunda çok optimist bir çizgi izledi ve Trump’ı da peşinden sürükledi.
İsrail dış istihbarat servisi Mossad Yöneticisi David Barnea, 14 Nisan’da yaptığı açıklamada, ataklar sona erse bile İran’da “rejimi devirme” atağının devam edeceğini söylemek zorunda kaldı.
Fakat bu, temel olarak Washington’un ne diyeceğine ve İran ile ABD ortasında yapılması olası bir muahedenin neleri koşul koşacağına bağlı.
Pakistan’da uzun vadeli bir ateşkese ait görüşmeler muhtemelen gelecek haftanın başında tekrar başlayacak.
Askeri tansiyonun tekrar tırmanması mümkün olsa da son birkaç gündür üst seviye Amerikalı isimler bir muahedeye varılması mümkünlüğü konusunda optimistlik aşılamaya başladı.
Batılı diplomatların yanı sıra İsrailli uzmanlar da bir muahede için uygun bir yer olduğu görüşünde.
ANLAŞMA NE ÖLÇÜDE MÜMKÜN?
Sızan bilgilere nazaran İran, elindeki uranyumu zenginleştirmeyi 5 yıl müddetle dondurmayı içeren bir muahedeyi imzalamaya hazır. Washington 20 yıl talep ediyor fakat bir uzlaşma yeri mevcut.
ABD, zenginleştirme yapılmayacak müddetin uzunluğu konusundaki ödünleri, Memleketler arası Atom Gücü Ajansı’nı (UAEA) kapsayan daha sıkı bir dış kontrol sistemi dayatarak telafi etmeye istekli olabilir.
En kritik sıkıntı olan yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 440 kilogram uranyumun akıbeti konusunda Trump, dün yaptığı açıklamada, sorunun çözülmek üzere olduğunu argüman etse de tam bir mutabakata varılamadığı görülüyor.
ABD bunların İran dışına çıkarılmasında ısrar edecek üzere görünürken, Tahran ise çeşitli mazeretler sunarak bunu mümkün olduğunca geciktirmeye çalışabilir. Öbür taraftan, şayet İran buna razı olursa, ülke için büyük bir ekonomik rahatlama görülebilir.
İRAN FONLARI ÖZGÜR BIRAKILACAK
Habere nazaran, birinci etapta, şu an Katar bankalarında dondurulmuş olan İran fonları özgür bırakılacak ve Tahran’ın kasasına 6 milyar dolar girecek.
Diğer kazanımlar ortasında petrol ihracatına yönelik yaptırımların kaldırılması ve ataklarda bombalanan sivil altyapıların rehabilitasyonuna yönelik muahedeler için Amerika’nın yeşil ışık yakması yer alacak. Bu atılımların kıymeti on milyarlarca dolar olarak ölçülüyor.
Trump, bu paranın Körfez petrolünün satışına ait düzenlemelerle ilişkili olarak İran’a verilen bir tazminat olduğu izlenimini oluşturmaya çalışacak üzere görünüyor.
Öte yandan, bir muahedenin balistik füze tehdidine yönelik kapsamlı bir tahlil içermesi kuşkulu. İran füze üretme hakkı konusunda ısrar ediyor ve ABD bu bahse hudutlu bir ilgi gösteriyor.
İran’ın bölgedeki vekilleri sorunu de Trump’ın gözünde değersiz bir detay lakin İsrail’i rahatsız etmeye devam edecek.
NETANYAHU AÇISINDAN MEVCUT TABLO HAYAL KIRIKLIĞI ÜZERE GÖRÜNÜYOR
Taraflar ortasındaki temaslardan ortaya çıkan sonuca nazaran Washington daha evvelki umutların tersine Tahran’daki “aşırı radikal kanadın” iktidarının devamını kabul edebilir.
Eğer durum bu türlü olursa, Trump’ın olaylara olumlu bir kılıf uydurabilmek için ağır bir pazarlama çalışması yapması gerekecek.
Amerikalıların askeri avantajına karşın iki tarafın müzakerecilerinin hünerleri ortasındaki uçurumu telaş verici. Nükleer mutabakat görüşmeleri sabır ve uzmanlık gerektiriyor ve İranlılar bu mevzuda Amerikalılardan çok daha mahir.
Gazeteye nazaran, Netanyahu’nun bakış açısından mevcut tablo hayal kırıklığı üzere görünüyor.
Trump’tan sonra gelecek hiçbir Amerikan liderinin, idare değişikliği maksadıyla İran’a tekrar saldırması pek mümkün değil. Hatta bundan da evvel İran, Trump’tan ülkenin ABD ve İsrail tarafından bir daha akına uğramayacağına dair garantiler talep edebilir.
Ayrıca, ataklar sona ererse Trump’ın Lübnan’dan Gazze’ye kadar Orta Doğu’ya ne kadar ilgi duyacağı da bir soru işareti.
NETANYAHU ‘İSRAİL’İN PRESTİJİNİ AMAÇ ALIYOR’ VURGUSU
Habere nazaran, bir yandan İsrail demokrasisini ve ülkenin milletlerarası prestijini gaye alan planlı bir kampanya yürüten İsrail Başbakanı Netanyahu, öbür yandan Lübnan’ın güneyinde Litani Irmağı’na kadar uzanan bölgede, Suriye’de Golan Zirveleri ve Cebel eş-Şeyh’te, Gazze Şeridi’nin ise doğu yarısında işgal ettiği bölgelerle “gurur duyuyor.”
Genel seçimler yaklaşırken Netanyahu, sağcı seçmenlere 1967’den bu yana “İsrail’in sonlarını genişleten birinci önder olduğunu” söyleyebilir.
Filistin topraklarını gasbeden İsraillilerin, hükümet takviyesiyle Batı Şeria ve Ürdün Vadisi’nde sürdürdüğü gasp faaliyetleri bir etnik paklık boyutuna ulaştı.
İsrail, bu adımlarla hem Oslo Anlaşmaları’nın son izlerini silmek hem gelecekte bu topraklarda yürütülecek rastgele bir diplomatik tahlil mümkünlüğünü büsbütün ortadan kaldırmak için elinden geleni yapıyor.
İSRAİL, ABD’DE DEMOKRATLAR’IN DAYANAĞINI YİTİRİYOR
ABD’de 15 Nisan’da İsrail ordusuna yaklaşık yarım milyar dolar kıymetinde bomba ve buldozer satışını engellemek için sunulan yasa tasarısına 47 Demokrat senatörden 40’ı Tel Aviv aksisi oy kullandı.
Eski ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, 2024’te Gazze’deki savaşın devamına ait uyuşmazlık sırasında İsrail’e buldozer sevkiyatını bekletmiş ve Trump vazifeye gelip teslimatları tekrar başlatana kadar hava kuvvetlerine ağır mühimmat tedarikine de kısıtlamalar getirmişti.
Netanyahu, ABD’deki Cumhuriyetçilerin dayanağıyla övünecek lakin sorun daha derin görünüyor.
Habere nazaran, ilerleyen süreçte İsrail’in, Gazze, Lübnan ve Batı Şeria’da “dizginlerinden boşalmış fanatik Yahudi terörü” bahislerinde ABD idaresiyle daha fazla sürtüşme yaşaması beklenen görünüyor.
NETANYAHU HÜKÜMET, İSRAİL’E DEVASA ZİYAN VERDİ
Gazeteye nazaran Netanyahu hükümeti, İsrail’e yönelik memleketler arası takviye açısından ülkeye devasa bir ziyan verdi.
Uluslararası Ceza Mahkemesi, Netanyahu dahil birtakım İsrailli yetkililerle ilgili Haziran 2025’te tutuklama kararı çıkarmıştı.
Macaristan’da Victor Orban’ın seçimleri kaybetmesinden sonra Netanyahu hakkındaki tutuklama kararı göz önüne alındığında, İsrail Başbakanı’nın ziyaret edebileceği hatta uğrayıp kendisini inançta hissedebileceği tek bir Avrupa ülkesi bile kalmadı.
İsrail’in memleketler arası stratejisinin temel taşı olan ABD’deki iki partili dayanak eriyip gitti. Kelam konusu durum sadece Demokrat Parti ile de sonlu değil.
ABD’de 8 Nisan’da yapılan kamuoyu yoklaması, ABD’lilerin İsrail’e yönelik olumsuz görüşlerinin artarak yüzde 60’a ulaştığını, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’ya duyulan itimadın azaldığını ortaya koymuştu.
